شیر یکطرفه فولادی کلاس 150 چیست؟ بررسی کامل کاربرد، انواع و مزایا

تجهیزات پایپینگ در صنعت بسیار گسترده و متنوع است، که شیر یکطرفه (Steel Check Valve) یکی از مهم ترین آن ها است. نقش و وظیفه شیر یکطرفه فولادی جلوگیری از برگشت جریان سیال در خطوط لوله است. نحوه عملکرد این شیر کاملا به صورت خودکار و بدون نیاز به دسته یا عملگر تنها بر اساس فشار و جهت جریان است، از این رو به این شیر در بازارهای ایران شیر خودکار نیز می گویند، البته این نام رسمی و استاندارد نیست. در واقع شیر برای عمل کردن نه نیاز به دستور انسان دارد و نه نیاز به سیستم کنترلی؛ شیر خودش تصمیم می گیرد باز باشد یا بسته.

وجود شیر یکطرفه در خطوط لوله نقش بسیار مهم و کلیدی در حفاظت از پمپ‌ها، کمپرسورها، مبدل‌های حرارتی و کل سیستم لوله‌کشی ایفا می کند.

اگر می خواهید با شیر یکطرفه فولادی کلاس 150 آشنا شوید و یا درباره کاربرد، انواع و مزایا و بسیاری دیگر از ویژگی های این شیر اطلاعات کسب کنید، این مقاله برای شما است.

راهنمای جامع شیر فولادی

شیر یکطرفه فولادی چیست؟

ساخته شده از بدنه ای با جنس فولاد، مقاوم در برابر فشار و دمای بالا و مناسب محیط‌های صنعتی سخت؛ این ویژگی ها برای شیری نیست جز شیر یکطرفه فولادی یا چک ولو. در آن شیر، سیال تنها امکان عبور در یک مسیر و جهت را دارد و چنانچه سیال بخواهد مسیر حرکت خود را تغییر دهد یا معکوس کند شیر یکطرفه فولادی به طور خودکار جلوی آن را می گیرد. این شیر در صنعت به نام  های لاتین Check Valve ،Non-Return Valve (NRV) ،One Way Valve نیز شناخته می شود.

شیر یکطرفه فولادی کلاس 150 چیست؟

به طور کلی کلاس 150 یکی از رایج ترین کلاس‌های فشاری در سیستم‌های پایپینگ صنعتی است. البته که این کلاس کاری براساس استاندارد ASME و فشار کاری پایین تا متوسط طراحی و تولید شده است. کاربرد شیر یکطرفه کلاس 150 در خطوط آب، بخار کم‌فشار(البته نه همیشه، وابسه به دمای کاری است)،پتروشیمی،نیروگاه ها، نفت و سیالات صنعتی با دمای کنترل‌ شده است. ازجمله مزیت های کلاس 150 نصب آسان، دسترسی بالا و قیمت مقرون به صرفه است که آن را در بین مصرف کنندگان محبوب کرده است.

کلاس های شیر یکطرفه یا شیر خودکار

• کلاس 150
• کلاس 300
• کلاس 600
• کلاس 900
• کلاس 1500
• کلاس 2500

انتخاب کلاس فشاری باید دقیقاً مطابق فشار کاری سیستم باشد.

ضرورت استفاده از شیر یکطرفه فولادی در سیستم‌های صنعتی

وجود شیر یکطرفه یا چک ولو به نوعی الزام است. استفاده نکردن از شیر یکطرفه فولادی کلاس 150 می تواند منجر به بروز بسیاری از مشکلات جدی در سیستم شود. چند نمونه از دلایل ضروری استفاده از شیر یکطرفه فولادی را می توانید ببینید.

• جلوگیری از برگشت سیال و ضربه قوچ (Water Hammer)
• محافظت از پمپ‌ها و تجهیزات دوّار
• جلوگیری از آلودگی یا اختلاط سیالات
• افزایش ایمنی و طول عمر سیستم

شیر یکطرفه فولادی چگونه کار می کند؟

همانگونه که در پاراگراف قبل به آن اشاره شد، عملکرد شیر یکطرفه فولادی کلاس 150(چک ولو) کاملا به صورت خودکار بوده و نیاز به هیچ تجهیزات یا نیروی خارجی ندارد.

وقتی که سیال در جهت درست و مشخص شده خود حرکت کند، فشاری را به دریچه وارد می کند که همین فشار منجر به باز شدن دریچه و مسیر عبور سیال می شود. و وقتی مسیر جریان سیال تغییر کند و یا فشار کاهش پیدا کند وزن دیسک، نیروی فنر (در مدل‌های فنردار) یا فشار برگشتی، باعث بسته شدن شیر می شوند.

مراحل نصب شیر یکطرفه فولادی کلاس 150

1. در ابتدا محلی که قصد دارید شیر را در آنجا نصب کنید کاملا و با دقت تمیز کنید به طوری که هیچ گونه جسم خارجی و حتی گرد و غباری باقی نماند.
2. بعد از درآوردن شیر از جعبه چند بار دیسک را باز و بسته کنید تا هم از عملکرد صحیح دیسک و هم روان بودن آن مطمئن شوید. همچنین به کمک یک آچار تمام پیج و مهره های شیر را تست کنید که شل نباشند.
3. در حال حاضر شیر آماده نصب است. بر روی بدنه شیرهای یکطرفه فولادی فلشی حک شده است. باید شیر را به گونه ای نصب کنید که جهت فلش حکاکی شده و جریان سیال همسو با یکدیگر باشند.
4. پس از قرار دادن شیر در خط لوله جهت تنظیم شیر حتما به این نکته دقت کنید، که فاصله فلنج‌ها باید متناسب با طول Face-to-Face شیر و فضای لازم برای گسکت باشد؛ تا هم از آسیب رسیدن به فلج جلوگیری شود و هم فضای لازم و کافی برای قرار دادن واشر آب بندی فراهم شود.
5. در اتمام کار برای هر چه بهتر آب بند کردن بهتر است فلنج ها را به صورت یکی در میان و ضربدری تا زمان آب بندی کامل سفت و محکم کنید.

نکات حیاتی پیش از نصب شیر یکطرفه فولادی کلاس 150

1. پیش از استفاده از شیر چک ولو از سالم بودن تمام قطعات آن اطمینان حاصل کنید.
2. حتما شیر چک ولو را در جایی نصب کنید که فضای کافی جهت سرویس و تعمیرات داشته باشد.
3. شیر یکطرفه فولادی(چک ولو) را تا قبل از استفاده از بسته بندی کارخانه خارج نکنید.
4. تا حد ممکن شیر یکطرفه فولادی را در جای خشک به دور از رطوبت، گرد و خاک و نور مستقیم خورشید نگهداری کنید.

انواع شیر یکطرفه فولادی

شیر یکطرفه فولادی را از جنبه های مختلف می توان به دسته های متفاوتی دسته بندی کرد. اما به طور کلی شیر فلکه یکطرفه یا چک ولو را می توان به سه دسته دریچه ای، ویفری و سوپاپی دسته بندی کرد. در این بخش می خواهیم به انواع شیر یکطرفه فولادی کلاس 150 از نظر مکانیزم عملکرد و نوع اتصال بپردازیم.

انواع شیر یکطرفه فولادی از نظر مکانیزم عملکرد

شیر یکطرفه دریچه‌ای (Swing Check Valve)

در این مدل شیر فولادی، دریچه نقش مهمی دارد و به همین دلیل است که به آن شیر یکطرفه دریچه‌ای می گویند. در شیر یکطرفه فولادی دریچه ای دیسک با پین میخ مانند به صورت عمودی به بدنه متصل شده است که قابلیت حرکت لولایی دارد. وقتی سیال به جریان می افتد به دریچه فشار وارد میکند و دریچه تا 180 درجه باز می شود و سیال را از خود عبور می دهد. زمانی که فشار سیال کم می شود و سیال در جهت برگشت حرکت می کند، فشار وارده بر دریچه نیز کم می شود در نتیجه دریچه بسته و مانع عبور سیال می شود. این شیر قابلیت نصب هم به صورت عمودی و هم به صورت افقی را دارد. بهتر است این شیر در خطوطی که سیال دارای تلاطم زیاد است به کار گرفته نشود چرا که امکان دارد به دیسک و متعلقات شیر آسیب برسد.

ویژگی های شیر یکطرفه دریچه ای

• افت فشار کم
• مناسب خطوط افقی با دبی بالا
• عملکرد ساده و قابل اعتماد

کاربرد های شیر یکطرفه دریچه ای

• خطوط انتقال آب، نفت و گاز
• سیستم‌های بخار فشار متوسط

شیر یکطرفه دیسکی (Lift Check Valve)

از لحاظ ظاهری این دیسک شبیه به شیر یکطرفه دریچه ای است اما حرکت دیسک در شیر یکطرفه دیسکی به صورت عمودی و بدون لولا انجام می‌شود. تولید این شیر هم به صورت فلنجی و هم با فنر و لولا می باشد. این نوع شیر یکطرفه قابلیت باز شدن حتی با فشار کم را نیز دارد. حرکت دیسک در شیر یکطرفه دیسکی به صورت عمودی است و روی نشیمنگاه قرار می گیرد.

ویژگی‌های شیر یکطرفه دیسکی

• آب‌بندی دقیق‌تر نسبت به مدل دریچه‌ای
• افت فشار بیشتر

کاربردهای شیر یکطرفه دیسکی

• خطوط با دبی کنترل‌ شده
• سیستم‌های بخار و سیالات تمیز

شیر یکطرفه سوپاپی یا پیستونی (Piston Check Valve)

اجزای تشکیل دهنده شیر یکطرفه سوپاپی یا پیستونی یک دیسک و فنر است. فنر و دیسک به صورت افقی به سقف شیر متصل شده اند. زمانی که سیال جریان پیدا کند و فشار لازم را تولید کند فنر جمع می شود و دیسک به بالا می رود و مسیر برای عبور سیال باز می شود. عملکرد آن مشابه نوع لیفت است اما با هدایت دقیق‌تر پیستون.

ویژگی‌های شیر یکطرفه سوپاپی یا پیستونی

• تحمل فشار و دمای بالا
• طول عمر بالا

کاربردهای شیر یکطرفه سوپاپی یا پیستونی

• صنایع نفت، گاز و پتروشیمی
• خطوط فشار بالا

شیر یکطرفه فنردار (Spring Loaded Check Valve)

در شیر یکطرفه فنردار، فنر نقش بسیار مهمی را باز می کند. درون شیر از یک فنر استفاده شده است که کمک می کند تا شیر سریع تر بسته شود.

ویژگی‌های شیر یکطرفه فنردار

• جلوگیری مؤثر از ضربه قوچ
• امکان نصب در حالت عمودی و افقی

کاربردهای شیر یکطرفه فنردار

• پمپ‌ها
• سیستم‌های هیدرولیک و تأسیسات ساختمانی

شیر یکطرفه دو صفحه‌ای (Dual Plate / Wafer Check Valve)

طراحی این شیر با دو نیم دیسک فنر دار است و بسیار کم حجم به حالت ویفری تولید می شوند؛ و باعث میشود هم شیر کم وزن شود و هم فضای نصب کمی میخواهد. هر دو این دیسک ها در مرکز شیر قرار می گیرند و وقتی جریان سیال شروع می شود باز می شود. در این مدل شیر دیسک ها با سرعت بیشتری به کمک فنرها بسته می شوند و از برگشت جریان و ایجاد ضربه قوچ جلوگیری می کند. تمام این ویژگی ها باعث شده شیر یکطرفه دو صفحه‌ای انتخاب مهندسان و مصرف کنندگان برای خطوط صنعتی با دبی بالا باشد.

ویژگی‌های شیر یکطرفه دو صفحه‌ای

• وزن کم
• افت فشار بسیار پایین

کاربردهای شیر یکطرفه دو صفحه‌ای

• خطوط بزرگ صنعتی
• نیروگاه‌ها و پالایشگاه‌ها

انواع شیر یکطرفه فولادی از نظر نوع اتصال

نوع اتصال	نام لاتین	کاربرد
فلنجی	Flanged	رایج‌ترین نوع در صنایع سنگین
جوشی لب به لب	Butt Weld	مناسب فشار و دمای بالا
ساکت ولد	Socket Weld	برای سایزهای کوچک
ویفری	Wafer	نصب بین دو فلنج، وزن کم

شیر یکطرفه فولادی کلاس 150/ چک ولو، کاربردها

شیر یکطرفه فولادی کلاس 150 به دلیل امنیتی که در سیستم ایجاد می کند در صنایع گوناگونی مورد استفاده کاربران قرار می گیرد. اگر شما هم در یکی از صنایع زیر فعالیت می کنید پس حتما به این شیر نیاز پیدا خواهید کرد.

•  صنایع نفت و گاز
•  پتروشیمی و پالایشگاه‌ها
•  نیروگاه‌ها
• فاضلاب
• تصفیه خانه آب
•  سیستم‌های بخار و انتقال هوا
•  صنایع شیمیایی
•  تأسیسات صنعتی، ساختمانی و موتورخانه
•  کاربرهای صنعتی
• کشاورزی

اجزای اصلی شیر یکطرفه فولادی

• بدنه (Body)
• دیسک / دریچه (Disc)
• نشیمنگاه (Seat)
• لولا یا محور (در مدل‌های دریچه‌ای)
• فنر (در مدل‌های فنردار)
• درپوش (Cover / Bonnet)

متریال به کار رفته در شیر یکطرفه فولادی کلاس 150/ چک ولو

بدنه، متریال

• فولاد کربنی ASTM A216 WCB
• فولاد آلیاژی WC6 / WC9
• استنلس استیل CF8 / CF8M

اجزای داخلی (Trim)، متریال

• استنلس استیل
• آلیاژ کروم
• آلیاژهای مقاوم به سایش

شیر یکطرفه فولادی کلاس 150، مزایا و معایب

شیر یکطرفه فولادی کلاس 150/ چک ولو
معایت	مزایا
عدم امکان کنترل جریان	جلوگیری کامل از برگشت جریان
احتمال ضربه قوچ در مدل‌های بدون فنر	امکان نصب و استفاده عمودی
حساسیت به جهت نصب	مقاومت بالا در برابر فشار و دما
قیمت بالاتر نسبت به انواع چدنی	بدون صدا در هنگام باز و بسته شدن
❌	عمر طولانی
❌	عملکرد خودکار و بدون نیاز به اپراتور
❌	رسوب پذیری کم
❌	امکان تعمیر در خط
❌	ایمنی بالا برای تجهیزات
❌	آب بندی مناسب
❌	مقاوم در برابر خوردگی

 استانداردهای رایج شیر یکطرفه فولادی یا چک ولو

•  طراحی و فشار ASME B16.34
• فلنج ها ASME B16.5
• API 6D / API 594
•  BS / DIN

قبل از خرید شیر یکطرفه فولادی حتما بخوانید!

پولادگران همیشه تاکید کرده است که خرید شما باید آگاهانه و با شناخت کافی صورت بگیرد. پیش از هرگونه خرید و تهیه ملزومات لازم برای سیستم کاریتان باید ویژگی های مختلف سیستم و پروژه کاری خود را از جمله فشار و دمای کاری، نوع سیال، شرایط نصب و نگهداری، فضای نصب و … را خوب رصد کنید و بشناسید و سپس با توجه به نیاز نوع متریال مناسب سیستم خود را خریداری کنید. پیشنهاد ما به شما این است که پیش از خرید شیر یکطرفه فولادی یا چک ولو تمام موارد زیر را با دقت بررسی کنید.

•  نوع سیال (تمیز، خورنده، بخار)
•  فشار و دمای کاری
•  نوع اتصال
•  جهت نصب (افقی یا عمودی)
•  سرعت پاسخ‌ دهی شیر
•  دسترسی به قطعات یدکی

چناچنچه برای انتخاب متریال کاری خود نیاز به مشاوره و راهنمایی دارید، تیم مجرب پولادگران آماده خدمت رسانی به شما است. تماس با ما

تفاوت شیر یکطرفه فولادی با شیر کروی و شیر کشویی

ویژگی	شیر یکطرفه/چک ولو	شیر کروی	شیر کشویی
کنترل جریان	❌	✅	❌
جلوگیری از برگشت	✅	❌	❌
افت فشار	کم تا متوسط	زیاد	بسیار کم
عملکرد خودکار	✅	❌	❌

شیر یکطرفه فولادی، سوالات متداول شما

1.آیا شیر یکطرفه فولادی با اپراتور کار می کند؟

خیر، شیر یکطرفه فولادی که به آن شیر خودکار هم می گویند به هیچ اپراتوری نیاز ندارد و عملکردی کاملا خودکار دارد.

2.آیا می توان شیر یکطرفه فولادی را به صورت عمودی نصب کرد؟

بله، شیر یکطرفه فولادی در انواع مختلفی طراحی شده است که در برخی از انواع آن امکان نصب عمودی هم وجود دارد.

3.برای پمپ بهتر است از چه نوع شیر یکطرفه ای استفاده کرد؟

بهترین و مناسب ترین گزینه مناسب شیر چک ولو برای پمپ،مدل فنردار یا دیسکی است. زیرا می تواند از ضربه قوچ جلوگیری کند.

4.استفاده از شیر یکطرفه فولادی برای بخار مناسب است؟

بله، یکی از بهترین گزینه های برای سیستم های بخار که با خیال راحت می توانید به آن اطمینان کنید، شیر یکطرفه فولادی است.

نتیجه گیری

شیر یکطرفه فولادی نه یک جز عادی در سیستم پایپینگ بلکه جزی حیاتی و ضروری است. شیر یکطرفه فولادی یا چک ولو نام های رسمی است که به این شیر اطلاق می شود. این شیر در کلاس های فشاری مختلفی طراحی و تولید می شود که از میان آنها کلاس 150 به دلیل تعادل مناسب بین قیمت، عملکرد و ایمنی، یکی از پرکاربردترین و پرطرفدارترین گزینه‌ها در پروژه‌های صنعتی محسوب می‌شود. . نقش شیر یکطرفه فولادی در صنعت بسیار کلیدی است زیرا باعث ایمنی پایداری و افزایش طول عمر تجهیزات می شود. حتما دقت کنید که نوع شیر از لحاظ متریال، کلاس فشاری و استاندارد ساخت باید درست و مناسب انتخاب شود تا از خسارات سنگین و توقف‌های ناخواسته در پروژه‌های صنعتی جلوگیری کند.

اگر پروژه ای دارید که در آن فشار، دما و حساسیت سیستم بالا است، بهترین، مطمئن ترین،فنی ترین، هوشمندانه ترین و اقتصادی ترین گزینه قطعا شیر یکطرفه فولادی است.

شرکت پولادگران با بیش از 18 سال سابقه درخشان و تجربه در زمینه تامین تجهیزات پروژه های نفت، گاز، پتروشیمی، پالایشگاهی و ساختمانی آماده ارائه هر گونه خدمات جامع از مشاوره تخصصی تا تأمین و خرید تجهیزات مورد نیاز پروژه‌ها می‌باشد.

برای مطالعه سایر مقالات بازرگانی پولادگران کلیک کنید.